Hakan Kaplan 
Kamboçya, savaş döneminden kalan mayınları tespit ederek binlerce insanın hayatını kurtaran Afrika dev keseli sıçanı Magawa için 7 metrelik bir heykel dikti. Magawa’nın yontulmuş heykeli, 4 Nisan Uluslararası Mayın Farkındalığı ve Mayın Temizleme Yardımı Günü kapsamında Siem Reap’te düzenlenen törenle açıldı. Törene hükümet yetkilileri ve mayın patlamalarından sağ kurtulan vatandaşlar katıldı.
Magawa, Kasım 2013’te Tanzanya’nın Morogoro kentindeki Sokoine Tarım Üniversitesi bünyesindeki APOPO (Kişiye Karşı Kara Mayını Temizleme Ürün Geliştirme) merkezinde doğmuştu. “Kahraman Sıçan” programında kara mayınlarını koklaması için eğitilen Magawa, 2016’da Kamboçya’nın Siem Reap kentine gönderildi. 2016’dan 2021’e kadar geçirdiği kariyerinde 22,5 hektardan fazla alanı tarayarak 71 kara mayını ve 38 farklı patlamamış mühimmat tespit etti. Metal dedektörlerini yanıltan hurda metalleri görmezden gelerek doğrudan patlayıcılardaki TNT’yi koklayacak şekilde eğitilmişti. Hafif vücut ağırlığı sayesinde mayınları patlatmadan geçebiliyor ve bir tenis kortu büyüklüğündeki alanı yalnızca 20 dakikada tarayabiliyordu. Mayın tespit ettiğinde yüzeyi tırmalayarak eğitmenlerini uyarıyor ve karşılığında fıstık ya da muz dilimi alıyordu.
Kamboçya, 1960’larda başlayan Vietnam Savaşı ile birlikte yıllarca süren çatışmalar sonucunda milyonlarca kara mayınıyla dolmuş durumda. Bu güneydoğu Asya ülkesi, kişi başına düşen mayın kaynaklı uzuv kaybında dünya birincisi konumunda. APOPO verilerine göre 40 binden fazla Kamboçyalı, mayın patlamaları sonucu uzuvlarını kaybetti. Ülkeyi patlayıcılardan arındırma çalışmaları uluslararası bir proje olarak devam etmekte. Kamboçya Başbakanı Hun Manet, bu yılın başında 1992’den bu yana 1.300 mil kareden fazla alanın savaş artığı patlayıcılardan temizlendiğini açıkladı. Magawa gibi eğitimli hayvanlar, bu çabanın önemli bir parçası oldu.
Magawa, 25 Eylül 2020’de Hasta Hayvanlar İçin Halk Dispanseri’nden (PDSA) cesaret altın nişanını alan ilk sıçan oldu. Nişanı aldığı dönemde, APOPO tarihinin en başarılı mayın avcısıydı. Kamboçya’daki program yöneticisi onu “son derece istisnai bir sıçan” olarak tanımladı. Haziran 2021’de yaşlılığı nedeniyle emekliye ayrılan Magawa, emeklilik öncesinde birkaç hafta boyunca yeni göreve başlayan 20 sıçana rehberlik etti. Ardından muz ve fıstık atıştırarak dinlenme günlerine çekildi. Ocak 2022’nin başında huzur içinde öldüğünde sekiz yaşındaydı. APOPO, Magawa’nın ölümünün ardından yaptığı açıklamada, sıçanın katkılarının Kamboçya’daki toplulukların uzuv ya da hayat kaybetme korkusu olmadan yaşamasını, çalışmasını ve oynamasını sağladığını belirtti. Program yöneticisi Michael Raine, Magawa’yı meraklı, son derece sakin ve işinde hızlı bir sıçan olarak tanımlayarak sahip oldukları en iyi sıçanlardan biri olduğunu ifade etti.
Siem Reap’teki heykel, Kamboçyalı sanatçılar tarafından taştan yontuldu ve Magawa’yı ayakta, boynunda altın madalyası ile tasvir ediyor. Kamboçya’nın 2030 yılına kadar mayınlardan tamamen arınma hedefi bulunuyor. Magawa’nın izinden giden Ronin adlı sıçan, 2025’te bir yaşam boyu en fazla mayın tespit eden sıçan olarak Guinness Dünya Rekoru kırdı.
